Les Choristes - แด่คุณครู (ผู้มี) หัวใจทองคำ

         รองศาสตราจารย์ ดร. นงนภัส  ตาปสนันทน์                                                                        คณะมนุษยศาสตร์     

          ขณะเขียนเรื่องนี้  ภาพยนต์เรื่อง Les Choristes (The Chorus) กำลังเข้าโรงฯ  แต่กว่าบทความจะ (ได้)ลง  หนังคงลาโรงไปแล้ว  แต่ทองแท้ไม่มีวันเสื่อมค่าฉันใด  การได้ชมภาพยนต์ดี ๆ สักเรื่อง  ไม่ว่าจะดู ณ กาลเวลาใด  หนังเรื่องนั้นก็จะคงคุณค่า  เปล่งประกายให้ผู้ชมอิ่มเอมกับความสุข  ความประทับใจ  ได้เสมอ 

          Les Choristes  เป็นภาษาฝรั่งเศส หมายถึง  นักร้องประสานเสียง  “ดนตรีบรรเลง  บทเพลงชีวิต” ซึ่งเป็นชื่อภาษาไทยของภาพยนต์เรื่องนี้จึงเข้ากับบรรยากาศโดยรวมของหนัง  และน่าจะสื่อให้คนอยากดูมากกว่าชื่อบทความนี้ที่อาจดูเชย ไม่เร้าใจ  ตรงทื่อเหมือนชื่อหนัง “ครูบ้านนอก” อย่างไงอย่างงั้น  แต่ทว่า...ชื่อเชย ๆ อย่างที่จั่วหัวเรื่องไว้นี้แหละ  คือคุณค่าของสาระสำคัญสุดที่ควรตรึงติดใจผู้ชม  นั่นคือ เราเคยมี “ครู”  หรือเราเป็น “ครู”  หรือเราจะไปเป็น “ครู” ผู้มีหัวใจดุจ “ทองคำ” ทำหน้าที่ “ผู้ให้” ในทางที่ถูกต้อง ด้วยความเสียสละ  อดทน  เต็มใจ  ไม่เอาหน้า  อย่างครูเคลมองต์  มาติเยอร์ (Clément Mathieu) ในเรื่องนี้  บ้างหรือไม่ มากน้อยแค่ไหน  เป็นเรื่องใกล้ตัวขนาดนี้  จึงต้องเล่าสู่ให้กันฟังสักหน่อย

          เนื้อหาของหนังไม่ได้แปลกใหม่  เป็นเรื่องครูที่เอาชนะใจเด็กเฮี้ยว  เด็กแนว  เด็กด้อยโอกาสได้  จนทำให้อนาคตของเด็กประเภทนี้ไปได้แจ๋ว  ในโลกของแผ่นฟิลม์  มีหนังทำนองนี้มาแล้วหลายเรื่องที่ประสบผลสำเร็จเช่นกัน  เช่น  To Sir with Love, Dangerous Mind, Mr. Hollands Opus , Dead Poets Society  เป็นต้น  สำหรับ Les Choristes นั้น  ดัดแปลงมาจากนวนิยายเรื่อง La cage aux rossignols  ซึ่งก็เคยทำเป็นภาพยนต์ออกฉายครั้งแรกในชื่อเดียวกับหนังสือเมื่อปีค.ศ.1945  ฉบับที่ทำออกฉาย ณ ปัจจุบัน เมื่อค.ศ.2004 นี้  ติดอันดับหนึ่งในฝรั่งเศสที่ขายตั๋วได้ร่วม 8.5 ล้านใบ  และได้รับการเสนอชื่อเข้าชิงรางวัลหลายประเภทในเทศกาลหนังยุโรป

          โดยส่วนตัวแล้ว  มั่นใจว่า Les Choristes มีเสน่ห์กว่า “หนังครู” เรื่องอื่น ๆ  ด้วยวัตถุดิบที่ครูอยากเจียระไนนั้น  เป็นเด็ก ๆ (ผู้ชาย) วัย 5-6 ขวบไปถึงช่วงวัยรุ่น 14-15  ความน่ารัก  น่าเอ็นดู  ใสซื่อ บริสุทธิ์ไปจนถึงความเจ้าเล่ห์ เพทุบาย ร้ายกาจ  ที่ผู้กำกับแสนเก่งอย่าง Christophe Barratier สามารถดึงออกมาจากสีหน้า  ท่าทางของเด็ก ๆ เหล่านั้นได้  จะทำให้ผู้ชมติดตามเรื่องโดยไม่เบื่อ  และยังมีอารมณ์ขันแกมเสียดสีแทรกซึมอย่างเป็นธรรมชาติในพฤติกรรมมนุษย์ที่ทำให้เราขบขันได้เป็นระยะ ๆ  โดยเฉพาะอย่างยิ่ง เพลงเพราะเหลือเกิน  ในความมืด (ของโรงหนัง) รับรองว่า  ผู้ชมต้องนั่งยิ้มละไมไปกับความสุขจากเสียงเพลงของเด็กชายหน้าหวานอย่าง Jean-Baptiste Maunier ที่เล่นเป็น Pierre Morhenge และจากเพลงอื่น ๆ ของวงเด็กนักร้องประสานเสียงที่เกิดขึ้นโดยความบังเอิญวงนี้  เพราะมีครูเคลมองต์ มาติเยอร์ (แสดงโดย Gérard Jugnot) ครูแนะแนวโรงเรียนชายของรัฐฯแห่งหนึ่งในชนบทฝรั่งเศสเมื่อปีค.ศ. 1949 ซึ่งเป็นโรงเรียนรวมเด็กชายประเภทมีปัญหา  หรือไร้พ่อแม่ เอาไว้  ครูเคลมองต์ เลือกใช้วิธีนุ่มนวลกว่าวิธี “แรงมา แรงไป” ที่ครูใหญ่ของโรงเรียนนำมาปฏิบัติ  วิธี “นุ่มนวล” นั้นก็คือ การใช้ดนตรีและเสียงเพลงมาดึงดูดความสนใจให้เด็กนำศักยภาพที่มีอยู่มาใช้ในทางสร้างสรรค์  ที่สำคัญคือ  เบื้องหลังความสำเร็จ  ต้องมีผู้ทุ่มเท เสียสละ อย่างครูเคลต์มองต์ที่แต่งเพลงไว้  และไม่มีใครใยดี  ไม่ “ดัง” ก็ไม่เป็นไร  ลองนำมาใช้กับ “เด็กมีปัญหา” เหล่านั้น  ด้วยความอดทนกับ “ความไม่เอาไหน” จนกลายเป็น “เอาไหน”  อดทนกับความอิจฉาริษยาจากผู้ร่วมงานโดยเฉพาะครูใหญ่ผู้มีอำนาจ  จะกลั่นแกล้งแค่ไหน ก็ไม่ยั่น แอบหลบ ๆ ซ่อนผึกซ้อมเด็ก  จนมีผลงานเข้าตาสังคมรอบข้าง  ส่วนครูใหญ่จะได้หน้าไปนั้น  ก็ปล่อยไปให้เป็นเรื่องของเวรกรรม (ที่ตามติดทันควันในตอนจบ)

          สัจธรรมอีกอย่างจากชีวิตของครูเคลมองต์ มาติเยอร์ในภาพยนต์เรื่องนี้ก็คือ  อาชีพครูที่เขาเปรียบไว้ว่า  เหมือนเรือจ้าง  เมื่อพาลูกศิษย์ขึ้นฝั่งได้ จึงค่อยสบายใจ ต่อมาหากลูกศิษย์ได้ดีมีชื่อเสียง อย่างPierre Morhange ที่กลายเป็นวาทยากรมีชื่อระดับโลก  ครูเคลมองต์ก็ปลื้มอยู่ (เงียบ ๆ) ดำเนินชีวิตทำหน้าที่ที่ควรทำของครูต่อไป  โดยไม่สนใจว่าจะได้เป็นครู “ดัง” กับเขาหรือไม่  และส่งมอบความภาคภูมิใจในตัวศิษย์ด้วยบันทึกเรื่องราวที่เขียนไว้ให้เมื่อตัวตายไปแล้ว  เป็นเทคนิคที่ผู้กำกับหนังใช้เพื่อมาเดินเรื่องในภาพยนต์เรื่องนี้ นั่นเอง

          เบื้องหลังที่น่าสนใจเช่นกันในที่มาที่ไปของภาพยนต์ Les Choristes ก็คือ  ครูเคลมองต์ มาติเยอร์นั้นมีตัวตนจริง  เป็นนักเขียนหนุ่มที่ต้องการเขียนเรื่อง La cage aux rossignols นวนิยายเชิงอัตตชีวประวัติ  เพื่อหวังสร้างความประทับใจให้สาวชื่อ Martine ที่ตนหมายปองรับรัก ด้วยความช่วยเหลือของเพื่อนทำให้เรื่องนี้ได้ลงเป็นตอน ๆ  ในหนังสือพิมพ์  Martine อ่านเรื่องนี้ให้มารดาฟังต่อเนื่องไปเรื่อย ๆ  (คงอ่านไป ก็ใจอ่อนไป)  ท้ายสุดทั้งคู่ก็ได้แต่งงานกัน  บรรดาลูกศิษย์วงนักร้องประสานเสียงมาร้องเพลงให้ฟังในพิธีแต่งงานของคนทั้งสองในโบสถ์ด้วย

          ไม่รู้ว่าจะสามารถชักชวนใคร ๆ ในแวดวง “รามคำแหง”  ที่ยังไม่เคยดูหนังเรื่องนี้  ให้ไปหา CD หรือDVD มาดูหลังจากอ่านเรื่องจบแล้ว  ได้แค่ไหน  จึงอยากขอยืมคำเพื่อนรัก นักวิจารณ์ภาพยนต์ คนนอกวง “รามฯ”  ที่ไปดูเรื่องนี้ด้วยกัน  มาโฆษณาชวนเชื่ออีกครั้งว่า  “คอหนังไม่ควรพลาดอย่างยิ่ง  ดูแล้วมีความสุขจริง ๆ “  และโฆษณาเพิ่มเติมเองอีกอย่างว่า จะได้ “ความรู้ (ภาษาฝรั่งเศส) คู่คุณธรรม” ด้วยนะ!

------------------------------------------------------------------------------

เอกสารอ้างอิง

- ภาพยนต์  Les Choristes (2004) กำกับการแสดงโดย Christophe Barratier

- นพมาส แววหงส์. “The Chorus ‘วิญญาณครู’ “ มติชน. 25: 1287 (15-21 เมษายน) 2548. หน้า 87-8

ฯพณฯ โภคิน พลกุล ประธานในงาน " ท่องฟ้าปารี " และ

คุณเฟรเดริก เลอวี-เปร์โร ผู้อำนวยการ CARREFOUR

ผู้สนับสนุนรายใหญ่ของงาน ร่วมกับ LE NÔTRE

มิ่งขวัญ เจียประเสริฐ นักพากย์ภาพยนตร์ฮอลลีวูด  อ.สมิธิ ศิริภัทร นักโบราณคดี  ธีรพงษ์ มนตรีวัติ นักร้องนักดนตรีมืออาชีพ และศิวาพร เกิดกล่ำ จาก SOPEXA ต่างก็ให้เกียรติร่วมแสดงในละครเพลงเรื่องนี้       

คุณถ่ายเถา สุจริตกุล ผู้อยู่เบื้องหลังบทละคร

ม.ร.ว.วรรณาภรณ์ ศุขเนตร จะมาร่วมแสดงในบทสาว กทม. แห่งกรุงปารี

ศิรเวท ศุขเนตร ผู้รับบทหัวหน้าแก๊งค์ล้วงกระเป๋า วันนี้รับหน้าที่พิธีกรในงานแถลงข่าว  เปรมิกา สุจริตกุล ผู้จัดละคร  ฯพณฯ โภคิน พลกุล รับบท นายนาวา ครวญเพลง LA MER  ดร.ชิงชัย หาญเจนลักษณ์ แห่ง LOXLEY รับบท กทม. แห่งกรุงปารี  ดร.สุทธิพันธุ์ จิราธิวัฒน์ นายกสมาคมฯ และคุณเฟรเดริก เลอวี-เปร์โร แห่ง CARREFOUR ผู้สนับสนุนร่วมกับ LE NÔTRE

บทบาทของสองหนุ่มสาวใน SOUS LE CIEL DE PARIS น้องเมย์ ฝนพา สาทิสสะรัต ครูสอนปิอาโน และชมฝีมือไวโอลินของ โจ ฮอร์น

อ.สมิทธิ ศิริภัทร รับบท นักดื่มอกหัก ครวญเพลง NE ME QUITTE PAS

แล้วจะลืม 2 หนุ่ม 2 วัยนี้ไปได้ยังไง

ม.ล.ตวง สนิทวงศ์ ในบทจิตรกรสติเฟื่อง มาพร้อมกับเพลงอังกฤษสำเนียงปารีเซียง I LOVE PARIS

บุรินทร์ นาคเจริญ
นักธุรกิจหนุ่มรูปหล่อแห่ง VIVALDI SEASONS